maandag 14 november 2016

Hylper Vissers en Botters op de Zuiderzee

Zondag 13 november liet historicus Peter Dorleijn aan de hand van echte dia’s van zijn tekeningen het boeiende verhaal van het verdwenen zeilende visserijbedrijf in MUSEUM HINDELOOPEN aan ons voorbijtrekken. De lezing was een gedetailleerd schot in de geschiedenis van het vissersverleden, waaraan afsluiting en inpoldering definitief een einde maakte. Een eenvoudig doorkijkje van dit verleden met de focus op Hindeloopen, schreef ik in april 2011. Mevrouw Tine Nieuwland Mulder was mijn voornaamste bron. Onderstaande foto kreeg ik gisteren nog van haar.

Aan de kade (l) voor de leugenbank liggen de Botters van Jan & Wiebe Mulder

Wiebe Mulder kijk naar zijn Botter.
Als nazaat van een familie, die sinds eind achttiende eeuw vanuit Sneek - via Workum - in Hylpen terecht kwam, heb ik natuurlijk iets met schepen. In het bijzonder vissersschepen. Een van mijn favoriete vissersvaartuigen is de karakteristieke Botter. Zo'n houten schip doet mij weer terug denken aan mijn bijzonder gelukkige jeugd als Scharrelkind in Hylpen. Aan die stoere Zuiderzee-en IJsselmeervissers, die de haven met hun vissersschepen domineerden en de leugenbank bevolkten. In mijn onschuldige kinderogen regelrechte discipelen. Dagelijks bezig met de Wonderbare Visvangst onder leiding van Onze Lieve Heer Himself. Geen twijfel mogelijk! In het bijzonder speelden de gebroeders Mulder, Wiebe en Jan een belangrijke rol. Op mijn weblog had ik op de homepage een prominente plaats ingeruimd voor Wiebe Mulder. Hij staat daar trots kijkend naar zijn Botter, aan de Havenkade te Hylpen. Over hem heb ik eens een briljante anekdote geschreven. Althans, dat vind ikzelf. De andere broer Jan was later -  na zijn beroep als visserman - een zeer actief bemanningslid van de KN&ZRM reddingboot.(foto onder) De dochter van Jan, Mevrouw Tine Nieuwland Mulder woonachtig in Hylpen vertelde mij onlangs over haar vader Jan, zijn Botters en haar oom Wiebe.
In Hylpen stond het dorp Huizen bekend om zijn Botters.
Ja. Ruim een eeuw geleden bezat Huizen twee botterwerven, de werf 'Gebroeders Schaap' en de werf 'J. Kok & Zn'. Huizen was een bloeiende vissersplaats van waaruit werd gevist op de Zuiderzee op: 'bot, haring en ansjovis'. Na het afsluiten van de Zuiderzee in 1932 was het moeilijk voor de vissers om nog een bestaan te vinden. In 1924 sloot de scheepswerf 'Gebroeders Schaap' definitief de deuren. De scheepswerf 'J. Kok & Zn.' bleef bestaan tot 1967.
Jouw vader was ook in het bezit van een botter, die in Huizen werd gebouwd.
Inderdaad meerdere zelfs.  Mijn vader was Jan Mulder. In 1901 geboren in Hylpen. Zijn vijf broers waren allen vissers. Mijn vader heeft tot 1954 gevist. Mijn broer Douwe heeft ook nog een tijdje bij mijn vader gevist. Volgens een krabbeltje van wijlen mijn moeder kochten mijn vader en zijn broer Wiebe in 1912 een botter, afkomstig uit Lemmer. Deze botter stond bekend als  HI 22.
Een daarna..?
In 1916 werd er een Botter bijgekocht afkomstig van Harderwijk. De HK 101. De gebroeders Mulder voeren ermee als de HI 48. In 1937 werd  in Makkum een botter gekocht, vermoedelijk ter vervanging van de HI 22, want met die Botter werd onder hetzelfde nummer HI 22 gevist. Deze botter was gebouwd door de Firma J. Kok &Zoon uit Huizen. Het was voorheen een z.g. "koopschuit".
Waarop en hoe werd daarmee gevist?
Er werd met deze Botter o.a.op Snoekbaars en op Botten gevist.
Een verder..?
Ja verder nog met de dwarskuil. Dat is een kuilnet waarmee dwars vooruit drijvende, dus zo dat de wind voorlijker dan dwars inkomt, gevist wordt. Het is met lijnen bevestigd aan de voor- en achtersteven van de Botter. Een horizontaal zijwaarts aan de loefzijde buiten boord stekende stok (kuilstok) houdt de voorstevenlijn af en zo het net open.
Gedurende welke periode..?
Mijn vader en zijn oudste broer Wiebe hebben er tot 1954 mee gevist. Ik herinner mij, dat in 1947/48 is er nog een grote Boines motor in geplaatst.
Wat gebeurde er in die periode daarna?
De Botter werd verkocht. Het vaartuig heeft een tijdlang in de haven van Hindeloopen gelegen Het verkeerde later in slechte staat van onderhoud. Uiteindelijk is deze Botter uit mijn gezichtsveld verdwenen. Ik weet niet waar dat schip uiteindelijk is gebleven. We hebben deze vraag ook voorgelegd aan de redactie van "De Tagrijn". Jammer, dat we hiervan taal noch teken hebben gehoord.
Tine vertelde mij gepassioneerd het relaas over de Botters van haar familie, waarmee ik als Hylper - natuurlijk in grote lijnen wel mee op de hoogte ben, maar waarvan de details altijd weer fascinerend zin.

Botter-eigenaar en vml Zuiderzee-en IJsselmeervisser Jan Mulder (R)
en Jacob Valk  a/b van de KNZHRM reddingboot uit Hindeloopen.