zondag 12 augustus 2007

Workum & Berlijn

Deze week is er een paralel tussen de provinciale historische stad Workum, een van de friese elfsteden en de historische metropool Berlijn, hoofdstad van Duitsland.
Beide steden in hun soort een grootheid en op het eerste gezicht absoluut niet met elkaar te vergelijken, natuurlijk.
Of toch? Op een bepaald onderdeel? In de stad Workum bevindt zich de oudste joodse begraafplaats van Friesland. Dit monument dateert uit 1664 en is in een behoorlijk vervallen staat. De locale amateur-historicus maakt zich zorgen over de staat van onderhoud van het zestal graven. De gemeente Nijefurd gaat dit monument binnenkort opknappen. Volgens Joodse traditie mogen deze graven niet worden geruimd, omdat de doden kunnen worden gewekt voor terugkeer naar het beloofde land Israel.

In de stad Berlijn is in het voorjaar van 2005 het Holocaustmonument geopend. De bouw ervan duurde twee jaar. Het is de bedoeling dat het nog generaties lang meegaat. Ik ken Duitse burgers die toch wel bedenkingen hebben tegen de omvang van het monument.
Het holocaustmonument ligt aan de Ebertstrasse tussen Brandenburger Tor en Potsdamer Platz, midden in het nieuwe centrum. Het is in twee jaar tijd bezocht door ettelijke miljoenen mensen. R. en ik zijn er deze zomer twee maal geweest. Ook in het bezoekerscentrum, onder het monument. Deze expositie maakte op ons een onuitwisbare indruk.
Het Denkmal für die ermordeten Juden Europas, zoals het monument officieel heet, bestaat uit louter gewelfde betonblokken, in hoogte variërend van enkele centimeters tot ruim 4,5 meter. De blokken zijn wel als grafstenen of sarcofagen aangeduid, maar de ontwerper heeft hierover geen opheldering verschaft.
De gedenkplek is nog maar twee jaar open, maar de eerste tekenen van verval zijn zichtbaar. In sommige betonblokken zitten inderdaad scheurtjes. Een aantal scheuren is met het blote oog nauwelijks te zien. Maar er zijn er die wel degelijk breder zijn, en die zijn nog lang ook - tot wel meer dan een meter lengte.
De verbazing en het onbegrip erover in Berlijn zijn dan ook goed te begrijpen. Want het monument is nieuw en het gebruikte beton is van een bijzondere en kostbare samenstelling. Dan zijn scheurtjes wel het laatste dat men verwacht.
In totaal 2.711 blokken vertonen haarscheuren. De schade moet met kunstharsinjecties worden hersteld. Dat dient voor de winter te gebeuren. Want als er water in druipt, kunnen bij invallende vorst de haarscheurtjes volwassen scheuren worden.

Wie weet zullen de zes doden in Workum en de zes miljoen vermoorde Joden in WO II symbolisch samengebracht door middel van het Holcaustmonument in Berlijn, worden gewekt om terug te keren naar Israel.Het gaat om het denkbeeld van de onsterfelijkheid van de ziel.

Het zou goed zijn om de scheurtjes in het monument van de joodse begraafplaats in Workum en in en het holocaustmonument in Berlijn te laten voor wat het is.There is a crack in everything. That's how the light gets in. zingt Leonard Cohen.
Misschien wel het licht van de onsterfelijkheid, wie zal het zeggen!

Geraadpleegde Bronnen:
Omrop Fryslan en NRC.



Berlijn Holocaust Monument